اگر خدای ناخواسته کسی مرتکب خطا و گناهی شد ، وظیفه اش توبه است . توبه نیز شرایط مخصوص خود را دارد ؛ از جمله استغفار ، تصمیم جدی بر عدم بازگشت به گناه ، جبران خسارت های مالی و حقوقی مردم و... .

حال اگرکسی به راستی و از روی اخلاص توبه کرد ، مطمئن باشد خداوند کریم و مهربان – هم چنانکه خود وعده فرموده است – توبه او را خواهد پذیرفت .

گفتنی است گناهانی  که فقط از حقوق خداوند است ، چنانچه قضا و کفاره داشته باشد (مانند نماز، روزه و حج ) انسان باید علاوه بر توبه و تصمیم بر ترک  ، قضای آن ها را نیزبه جا آورد و کفاره آن ها را بپردازد و آن ها یی که قضا و کفاره ندارد (مثل دروغ و ...) فقط توبه و استغفار کافی است .و در گناهانی نیز که از بین بردن اموال مردم یا قتل و جرح دیگران و... علاوه بر توبه و پشیمانی ، باید رضایت صاحبان حق را با پرداخت غرامت یا حلالیت گرفتن حاصل کرد.

منبع :کتاب یکصد پرسش و پاسخ درباره نماز/ نویسنده:مجتبی کلباسی /ناشر : ستاد اقامه نماز و احیای زکات /چاپ نهم – زمستان83