علمای دين شناسی و نويسندگان تواريخ مذاهب معمولا تحت عنوان " اديان " بحث میكنند ، مثلا میگويند دين ابراهيم ، دين يهود ، دين مسيح و دين اسلام ، هر يك از پيامبران صاحب شريعت را آورنده يك دين میدانند اصطلاح شايع ميان مردم نيز همين است .
ولی قرآن اصطلاح و طرز بيان ويژه ای دارد كه از بينش خاص قرآنی سرچشمه میگيرد از نظر قرآن دين خدا از آدم تا خاتم يكی است ، همه پيامبران اعم از پيامبران صاحب شريعت و پيامبران غير صاحب شريعت به يك مكتب دعوت میكرده اند ، اصول مكتب انبياء كه دين ناميده میشود يكی بوده است
تفاوت شرايع آسمانی يكی در يك سلسله مسائل فرعی و شاخه ای بوده كه بر حسب مقتضيات زمان و خصوصيات محيط و ويژگيهای مردمی كه دعوت میشده اند متفاوت میشده است و همه شكلهای متفاوت و اندامهای مختلف يك حقيقت و به سوی يك هدف و مقصود بوده است ، و ديگر در سطح تعليمات بوده كه پيامبران بعدی به موازات تكامل بشر ، در سطح بالاتری تعليمات خويش را كه همه در يك زمينه بوده القاء كرده اند مثلا ميان تعليمات و معارف اسلام در مورد مبدا و معاد و جهان ، و معارف پيامبران پيشين از نظر سطح مسائل ، تفاوت از زمين تا آسمان است ، و به تعبير ديگر ، بشر در تعليمات انبياء مانند يك دانش آموز بوده كه او را از كلاس اول تا آخرين كلاس بالا بردهاند . اين تكامل دين است نه اختلاف اديان قرآن هرگز كلمه " دين " را به صورت جمع ( اديان ) نياورده است
از نظر قرآن آنچه وجود داشته است دين بوده نه اديان يك تفاوت پيامبران با نوابغ و فلاسفه بزرگ اين است كه فلاسفه هر كدام مكتب مخصوص به خود داشته اند ، از اين رو هميشه در جهان " فلسفه ها " وجود داشته نه " فلسفه " ، ولی پيامبران الهی هميشه مؤيد و مصدق يكديگر بوده اند و يكديگر را نفی نكرده اند هر كدام از پيامبران اگر در محيط و زمان پيامبر ديگر میبود مانند او قانون و دستورالعمل میآورد .
قرآن تصريح میكند كه پيامبران يك رشته واحدی را تشكيل میدهند و پيامبران پيشين مبشر پيامبران پسين بوده اند و پسينيان مؤيد و مصدق پيشنيان بوده اند ، و هم تصريح میكند كه از همه پيامبران بر اين مطلب كه مبشر و مؤيد يكديگر باشند پيمان اكيد و شديد گرفته شده است ، میگويد : "ياد كن هنگامی را كه خداوند از همه پيامبران پيمان گرفت كه آنگاه كه به شما كتاب و حكمت دادم و سپس فرستاده ای آمد كه آنچه را با شماست "تصديق میكند ، به او ايمان آوريد و او را ياری نماييد خداوند گفت : آيا اقرار و اعتراف كرديد و اين بار را به دوش گرفتيد ؟ همه گفتند : اقرار كرديم . خداوند گفت : پس همه گواه باشيد ، من نيز از گواهانم (۱) .
قرآن كريم كه دين خدا را از آدم تا خاتم يك جريان پيوسته معرفی میكند نه چند تا ، يك نام روی آن میگذارد و آن " اسلام " است البته مقصود اين نيست كه در همه دوره ها دين خدا با اين نام خوانده میشده است و با اين نام در ميان مردم معروف بوده است ، بلكه مقصود اين است كه حقيقت دين دارای ماهيتی است كه بهترين معرف آن لفظ اسلام است و اين است كه میگويد :
« ان الدين عندالله الاسلام »( 2 ) .
دين در نزد خدا اسلام است .
يا میگويد :
« ما كان ابراهيم يهوديا و لا نصرانيا و لكن كان حنيفا مسلما »( 3 ) .
ابراهيم نه يهودی و نه نصرانی بلكه حق جو و مسلم بود .
پاورقی :
. 1 " و اذا اخذ الله ميثاق النبيين لما آتيتكم من كتاب و حكمة ثم جائكم رسول مصدق لما معكم لتؤمنن به و لتنصرنه قال ااقررتم و اخذتم علی ذلكم اصری ، قالوا اقررنا ، قال فاشهدوا و انا معكم من الشاهدين » " ( آل عمران / 81 ) .
. 2 آل عمران / . 19
. 3 آل عمران / . 67
از کتاب وحی و نبوت (مقدمهای بر جهان بينی اسلامی جلد سوم )/ نویسنده متفكر شهيد استاد مرتضی مطهری
منبع: کتابخانه الکترونیکی پیامبر اعظم (ص)